Skala Objawów Pozytywnych i Negatywnych (PANSS), ang. Positive and Negative Syndrome Scale (PANSS) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Film: Skala Objawów Pozytywnych i Negatywnych (PANSS) – omówienie
Co mierzy Skala Objawów Pozytywnych i Negatywnych (PANSS)?
Skala Objawów Pozytywnych i Negatywnych (PANSS) służy do oceny nasilenia objawów schizofrenii. Obejmuje 30 objawów w trzech podskalach: pozytywnej (np. urojenia, omamy, dezorganizacja myślenia), negatywnej (np. spłycenie afektu, wycofanie społeczne, ubóstwo mowy) oraz psychopatologii ogólnej (np. lęk, depresja, napięcie, zaburzenia uwagi, brak wglądu). Jest standardem w badaniach klinicznych leków przeciwpsychotycznych.
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
PANSS stosuje się u dorosłych ze schizofrenią i innymi zaburzeniami psychotycznymi – w psychiatrii szpitalnej i ambulatoryjnej oraz w badaniach naukowych. Pozwala ocenić nasilenie objawów, ich profil (przewaga objawów pozytywnych lub negatywnych) i zmiany w trakcie leczenia. Badanie przeprowadza przeszkolony psychiatra lub psycholog – skala nie jest kwestionariuszem do samodzielnego wypełniania.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Ocena opiera się na półustrukturyzowanym wywiadzie klinicznym (SCI-PANSS, ok. 30–45 minut), obserwacji pacjenta podczas badania oraz informacjach od personelu i rodziny dotyczących ostatniego tygodnia. Każdy z 30 objawów ocenia się w skali 1–7: od 1 (brak objawu) przez 4 (nasilenie umiarkowane) do 7 (nasilenie skrajne), według szczegółowych definicji zawartych w podręczniku.
Punkty sumuje się w podskalach i w wyniku całkowitym. Wiarygodna ocena wymaga szkolenia i stosowania oficjalnego podręcznika, a korzystanie z PANSS – licencji wydawcy (MHS).
Skala Objawów Pozytywnych i Negatywnych (PANSS) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
PANSS ma 30 pozycji ocenianych w skali 1–7: 7 objawów pozytywnych (wynik 7–49), 7 objawów negatywnych (7–49) i 16 objawów ogólnopsychopatologicznych (16–112). Wynik całkowity mieści się w zakresie 30–210 pkt.
Według porównania z oceną kliniczną CGI (Leucht i wsp., Schizophr Res 2005) wynik całkowity ok. 58 pkt odpowiada pacjentowi „łagodnie chory”, ok. 75 pkt – „umiarkowanie chory”, ok. 95 pkt – „wyraźnie chory”, ok. 116 pkt – „ciężko chory”. Odpowiedź na leczenie definiuje się zwykle jako spadek wyniku o co najmniej 20–50% (po odjęciu 30 pkt minimalnych).
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
PANSS jest skalą nasilenia objawów, a nie testem diagnostycznym, więc czułość i swoistość nie mają tu zastosowania. W badaniach wykazano dobrą rzetelność między oceniającymi (pod warunkiem szkolenia) i dużą wrażliwość na zmianę.
Publikacja źródłowa: Kay SR, Fiszbein A, Opler LA, Schizophr Bull 1987.
Podobne skale i kwestionariusze
Objawy psychotyczne ocenia się też krótszą Krótką Psychiatryczną Skalą Oceny (BPRS), obejmującą 18 objawów, oraz skalami ogólnej oceny klinicznej, np. CGI. Funkcjonowanie psychospołeczne opisuje Skala Ogólnej Oceny Funkcjonowania (GAF), a objawy depresji u chorych na schizofrenię – skala Calgary (CDSS). Rozpoznanie stawia się na podstawie wywiadu klinicznego, np. SCID-5 lub M.I.N.I.
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
