Kwestionariusz Wolicjonalny (VQ), ang. Volitional Questionnaire (VQ) – poniżej opisujemy, co ocenia to narzędzie, u jakich pacjentów się je stosuje, jak przebiega badanie i jak interpretować wynik. Omawiamy też wyniki badań nad rzetelnością i trafnością oraz wskazujemy publikację źródłową.
Co mierzy Kwestionariusz Wolicjonalny (VQ)?
Kwestionariusz Wolicjonalny (VQ) to narzędzie obserwacyjne terapii zajęciowej, które ocenia wolę działania (wolicję), czyli motywację do podejmowania i kontynuowania aktywności. Opiera się na Modelu Ludzkiej Aktywności (MOHO) Kielhofnera. Terapeuta obserwuje 14 zachowań świadczących o motywacji – od okazywania ciekawości po podejmowanie wyzwań – i ocenia, ile wsparcia potrzebuje osoba, aby je przejawić. Wersję 4.1 opracowali de las Heras, Geist, Kielhofner i Li (2007).
Dla jakich pacjentów jest przeznaczone narzędzie?
VQ stosuje się u młodzieży i dorosłych, którzy nie są w stanie rzetelnie wypełnić kwestionariusza samooceny – np. z zaburzeniami poznawczymi, otępieniem, ciężkimi zaburzeniami psychicznymi, niepełnosprawnością intelektualną, afazją czy po urazie mózgu. Korzystają z niego terapeuci zajęciowi w psychiatrii, rehabilitacji, opiece długoterminowej i środowiskowej – do oceny motywacji oraz doboru aktywności i warunków, które jej sprzyjają. Dla dzieci przeznaczona jest wersja PVQ.
Jak przeprowadzić badanie krok po kroku
Terapeuta zajęciowy obserwuje osobę podczas aktywności w co najmniej 2 różnych środowiskach (np. na oddziale i w pracowni terapii), przez ok. 15–30 minut. Ocenia 14 zachowań świadczących o motywacji, m.in. ciekawość, inicjowanie działań, próbowanie nowych rzeczy, wyrażanie preferencji, okazywanie, że coś jest ważne, wyznaczanie celów, zaangażowanie, dumę, rozwiązywanie problemów, poprawianie błędów, doprowadzanie zadania do końca i podejmowanie wyzwań. Każde zachowanie ocenia się na 4 poziomach: bierny (1), niezdecydowany (2), zaangażowany (3), spontaniczny (4).
Kwestionariusz Wolicjonalny (VQ) – materiały źródłowe w PDF
Poniżej znajdziesz linki do materiałów w formacie PDF: publikacji źródłowych, opisów narzędzia oraz polskich opracowań i badań walidacyjnych. Pliki z sekcji „materiały w języku polskim” to przede wszystkim artykuły i opracowania – nie zawsze zawierają sam formularz. Formularze i normy tego narzędzia są chronione prawem autorskim i dystrybuowane odpłatnie przez wydawcę – nie udostępniamy ich. Oryginalną wersję należy uzyskać od wydawcy.
Interpretacja wyników
Łączny wynik wynosi 14–56 pkt; wyższy oznacza większą motywację i mniejszą potrzebę wsparcia. Ważniejsza od sumy jest analiza profilu: pozycje ocenione jako bierne wskazują, gdzie potrzebna jest zachęta, a porównanie środowisk pokazuje, które warunki sprzyjają zaangażowaniu. Narzędzie przydaje się szczególnie u osób, które nie mogą wypełnić kwestionariusza (np. z zaburzeniami poznawczymi, psychicznymi lub komunikacji).
Rzetelność, trafność, czułość i swoistość – co mówią badania
VQ ocenia motywację na podstawie obserwacji zachowania i nie ma progów diagnostycznych. Analizy Rascha potwierdziły, że pozycje tworzą spójną skalę od zachowań wymagających największego wsparcia do najbardziej samodzielnych.
Publikacja źródłowa: de las Heras CG, Geist R, Kielhofner G, Li Y, The Volitional Questionnaire (VQ) v4.1, MOHO Clearinghouse 2007.
Podobne skale i kwestionariusze
Samoocenę wykonywania codziennych zajęć i ich znaczenia opisuje Samoocena Zajęciowa (OSA), a problemy w wykonywaniu zajęć ważnych dla pacjenta – Kanadyjska Miara Wykonywania Zajęć (COPM). Utracone i zachowane aktywności pokazuje Sortowanie Kart Aktywności (ACS). Apatię u osób z chorobami neurologicznymi ocenia Skala Oceny Apatii (AES).
Źródła i dalsza lektura
Film instruktażowy (w języku angielskim)
Materiał ma charakter informacyjny i jest przeznaczony dla profesjonalistów ochrony zdrowia. Nie zastępuje oryginalnego podręcznika narzędzia, szkolenia wymaganego przez autorów ani oceny klinicznej.
